Алтын адам туралы аңыз

Кырыкбаева Гулим Айтмухамбетовна

Бастауыш сынып мұғалімі

«№20 жалпы орта білім беретін дамыта оқыту мектебі» КММ

 

 

Сабақ тақырыбы:

Алтын адам

туралы аңыз

Мектеп: «№20 жалпы білім беретін дамыта оқыту мектебі»КММ

Күні :

 

Мұғалімнің есімі: Г.А.Кырыкбаева

СЫНЫП: 1»Ә»сынып

Қатысқандар саны: 20

 

Қатыспағандар саны:1

Оқумақсаты:

Барлық оқушылар: Алтын адам туралы аңызбен танысy;

бұрынғы заман мен болашақ арасындағы айырмашылықты түсінy;

 

Оқушылардың басым бөлігі:. сұрақ қоюды, тарихи оқиғалар туралы үзінді айтуды үйренy.

Кейбір оқушылар: сұрақ қоюды, тарихи оқиғалар туралы үзінді айтуды үйренy.

Тірексөздер:

нумизматика – нумизматика – numismatics; аңыз – легенда – legend;

батыр – батыр – batyr.

Ресурстар:

«Сөз құрастыр» ойыны бойынша әріптер жазылған үлестірме парақшалар, рөлдік ойын ойнауға арналған дулыға, «Типография» ойыны бойынша үлестірме парақшалар.

Сабақтың мақсаты:

1.3.1.2 көне заманның танымал тарихи ескерткіштері/жәдігерлері туралы әңгімелеу

Сабаққабайланыстыдеректіматериалдар

 

Сабаққақатыстыескертпелер

 

Нумизматика

Нумизматика – тиын, құйма ақша коллекциясы арқылы тиын соғу, ақша айналымы тарихын зерттейтін қосалқы тарихи ғылым саласы. Осы саладағы ғылыми зерттеудің негізін қалаушы австралиялық ғалым, «Ежелгі осы нақты ма? Жайнар! туралы ғылым» еңбегінің авторы И.И. Эккель (1737–1798).

 

Тиын – бұл белгілі бір салмағы, пішіні, құндылығы бар металл құйма. «Тиын» атауы Монета Юнон әйел құдайының атынан шыққан.

 

Аверс – тиынның немесе медальдің оң жағы. Реверс – тиынныңтерісжағы.

 

Аңыздеген не? «Аңыз» сөзі бізге латын тілінен енген. Бұл халықауыз шығармасы түрлерінің бірі. Бірақ ертегілерден ерекшеліг ішынайы өмірді суреттейді. Жазу әлі болмаған кезде аңыз ауыздан ауызға беріліп отырған. Тиындардағы барлық жазбаларда аңыздар деп аталады.

Алтын адамтуралы аңыз. Ерте заманда қазақтың ұлан байтақ даласында бір тайпа мекендепті. Бұл тайпаның балалары бір-біріне ұқсас болған және бір тілде сөйлеген екен. Халқы күшті әрі бай болған. Қасқалдақ батырдың отбасында 9 ұл болыпты. Күндердің күнінде оныншы ұл дүниеге келіпті. Оның ұзын алтын бұрымы болған дейді. Сондықтан оны Алтын Айдар деп атаған екен. Оны барлығы еркелеткеніне қарамастан Алтын Айдар қыңыр болмапты. Кішкентай кезінен бастап ол атпен  шабуға құмар болып, бәйгеде әрқашан бірінші келеді екен.

 

Күндердің күнінде тайпаға шығыстан қаһарлы жау келе жатқаны туралы жаман хабар келеді. Халық жиналып, жауға қарсы шығуға шешім қабылдайды. Батыр Қасқалдақ бас қолбасшы болады. Атты әскерлер темір сауыт киіп, болаттан жасалған өткір семсер мен қылыш тағынады. Бәрінен де Алтын Айдар жақсы жасақталады. Жас батыр алтын сауыт-сайман тағынады, басына дулыға киіп, кеудесі мен арқасын алтын кіреукемен жапты, беліне алтын белдік тағынды. Аяғына ұшы үшкір, алтын өрнекпен өрнектелген қонышы биік етік киді. Ол өз әскерімен жауға қарсы шапқанда, алтын киімі ұшқын шашады екен. Оның пайдаболғанының өзі жауға үрей туғызады. Жау Қасқалдақ әскерін жеңе алмады. Үш күндей айқасқан соң екі жақ та бітімге келеді. Бірақ жау Алтын Айдарды  қулықпен жойып жібергісі келеді. Жау оғы да, басқаның семсері де Алтын Айдарды жеңе алмады. 18 жасында ол қатты науқастанып, қайтыс болады. Оны солүстіндегі алтын киімімен жерлеген екен. Қабірінің жанына «Сен бізден болашаққа ерте кетіп қалдың…..» деген жазуы бар күмі сыдыс қойылған.

 

1969 жылы Алматыға жақын Есік қорғанында археологтар «Алтын адамды» тапты. Ол жерде көмілген адамның шамамен алғандағы жасы 18 жас. Қабірінде киімдерге, аяқ киімгежәне бас киімге тігілген, алтыннан жасалған төрт мыңнан астам әшекей бұйымдар, сонымен қатар алтын балдақ сақиналар, мүсіншелер, қалайыжәне алтын қару-жарақ, әртүрлі ыдыстар табылды. Жазуы бар күміс ыдыстар біздің ата-бабамызда  жазу өте ертеде пайда болғанын дәлелдейді.

 

 

http://www.voxpopuli.kz/userfiles/posts/1244/d8a332d71e9408aaa80cedbcab5d5b44_big.jpg

       https://im1-tub-kz.yandex.net/i?id=831470bef780fb0e1341bff7c10561b0&n=33&h=215&w=216                                    http://altaynews.kz/kaz/uploads/posts/2013-04/1366293791_-kz.jpg 

        

  029

Заттар. Оқушылар суретте бейнеленген заттартуралы ойларын айтады. Ерте заманда ақша ретінде тұзды, мал терісін, малды, ұлу қабыршағын

қолданғанын айтамын.

 

http://24.kz/media/k2/items/cache/70685bfab4f1f8080a898a09c276d959_L.jpg http://6531-presscdn-26-30.pagely.netdna-cdn.com/wp-content/uploads/2013/11/ming-icelandic-clam.jpg

http://taldykorgan.palata.kz/kk/imagecache/news/crop_npp-news-1394549850.jpgОқушылардан бұл саудада заттарды қолдану ыңғайлы ма деп сұраймын. Тиын суретін көрсетемін.

http://kostanaytany.kz/wp-content/uploads/2015/06/1420090986_8537-fbpost.jpg«Нумизматика» тиындардың «оң және теріс жақтары» деген сөздерге түсінік беремін.

 

Сен – Алтын адамсың. «Автор орындығы»стратегиясын қолдану арқылы,оқушылар бас киім киіп, Алтын адам рөлін орындайды және басқа оқушылардың сұрақтарына жауап береді.

 

Сен білесің бе? Оқушыларға 1969 жылы Алматымаңындағы Есік қорғанынан археологтар «Алтын адамды» тапқаны туралы ақпарат беремін.

https://baq.kz/storage/87/87c2df9df40dc05dee17f103a722d8ba_resize_w_520_h_.jpghttp://altaynews.kz/uploads/posts/2013-04/1366708198_dsc_6000-kz.jpg

 

 

Орындап көр. Оқушыларға өз тиындарын ойлаптауып, «Тиын» тапсырмасын орындауды ұсыныңыз. Олардан тиынның оң және теріс жақтарында қандай сурет болғанын қалайтынын сұраймын да «Алтын адам» монетасын слайдтан көрсетемін.

 

 

https://im1-tub-kz.yandex.net/i?id=fcbdbbee8e76fb613bf52a516d0433bd&n=33&h=200&w=402http://coins-book.com/files/catalog/images/50/97/c828e2ec95d382e9c18d175b4930_5097_s1.jpg

Сабақтың қорытындысы

 

Тілдікқұзыреттіліктіқалыптастыру

 

Өзтиыныңдыойлап тап. Оның оң бетіне нені бейнелер едің?

 

 

ДҮНИЕТАНУ ЖҰМЫС ДӘПТЕРЛЕРІНЕ ӨЗ ТИЫНДАРЫНЫҢ  НҰСҚАСЫН БЕЙНЕЛЕТУ

 

«Сөз құрастыр» ойынын жарыс түрінде өткіземін. Сыныпты үш топқа бөліп,. жаңа тақырып бойынша сөздердің әріптері жазылған үлестірме парақшаларды таратып беремін. Әр топ үш тілде үш сөз құрауы тиіс. Топтардың қайсысы сөзді бірінші болып құраса, сол топ жеңімпаз болады. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде құрылған сөздерді дауыстап оқуын сұраймын.

алтын-золото-gold;

ақша-деньги-money;

білезік-браслет-braselet

Пәнаралықбайланыс

 

Қосымшатапсырмалар

 

Жаратылыстану. Оқушылармен әңгіме өткіземін.

“Алтын адам” қабірінде алтыннан жасалған қанша әшекей бұйым болды?

 

 

Математика және АКТ. Мына тапсырмалардың біреуін орындауды ұсынамын.

 

1-тапсырма

Қабілетті оқушыларға интернеттен Қазақстанның теңгесі туралы ақпаратты табуды тапсырамын.

– Бұл теңгелердің номиналдары қандай?

– Қандай теңгелер майда және ірі болады?

-Оларды қалай атайды?

– Қазір біз қандай теңгелерді қолданамыз?

 

 

Қазақстан теңгесінің номиналдары

money

 

2-тапсырма Археологтар тапқан Алтын адам қорғанындағы әшекей заттардың саны туралы ақпаратты табуды ұсыныңыз.

 

«Типография» ойыны Сынып оқушыларын екі топқа бөліңіз.

 

Әрқайсысына әріптердің біреуі жазылған үлестірме парақшалар таратып беріңіз. Әріп жазылған үлестірме парақшалар кеудеге ілінеді. Мұғалім сұрақты оқиды. Олар топта кеңесе отырып, жауапты оқуға болатындай бір қатарға тұрады. Ұпай сөзді жылдам құраған топқа беріледі. Ұпайды көп жинаған топ жеңеді.

 

Бекіту үшін жаңа тақырып бойынша сұрақтар қоямын.

 

-Әскердің сауыт- саймандары неліктен осы күнге дейін сақталған?

Күнделікті өмірде алтынды қай жерлерде кездестіруге болады?

“Алтын адам” қабірінде алтыннан жасалған қанша әшекей бұйым болды?

Қайталау ретінде өткен тақырыптар бойынша сұрақтарды қолдануыма болады. Таңдалған сұраққа қарай қажетті әріп жазылған үлестірме парақшаларды дайындап қоямын.

 

Бағалау

 

https://ds02.infourok.ru/uploads/ex/00bc/0008170b-e921ee5b/hello_html_14dad35a.jpg

Оқушылар  теңгенің пайда болу

тарихын;

Алтын адам туралы аңызды білді;

Оқушылар аңыздың мазмұнын айтуға; –– сұрақтар қоюға және оларға жауап беругеүйренді.

 

Оқушылармен «Жұлдызды сәт» ойынын өткіземін. Жаңа тақырып бойынша сұрақтар қойып,әр дұрыс жауап үшін жұлдызша беріі. Кімде жұлдызшаны көп болса, сол жеңеді.

 

–– Теңгелер туралы ғылым қалай аталады? (Нумизматика).

 

–– Алтын Айдар қандай болып өсті? (Оны барлығы еркелетті, бірақ ол қиқар болған жоқ).

–– Алтын Айдардың сауыт-саймандарын сипаттаңдар (Жас батыр алтын сауыт киді, басына дулыға киді, кеудесі мен арқасын алтын кіреуке жауып тұрды, беліне алтын белбеу тағынды, аяғына алтынмен безендірілген үшкір биік етік киді).

 

–– Археологтар Алтын адамды қай жерден тапты? (Алматы маңындағы Есік қорғанынан).

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нәрсе табысты  болды ?

Сабақ үдерісі барысында барлық оқушы түгелдей жұмыс жасады.

-4 дағды оқылым,жазылым,тыңдалым,айтылым іс-әрекет барысында жүзеге асты.

Оқушыларды сабақтың әр кезеңінде бағалау

– Әр оқушының жауабы әр кезеңде бағдаршам, бас бармақ, от шашу және 3 қол шапалақпен бағаланды.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алады ?

-Оқушының тақырыпты мұқият тыңдап, қойылған сұрақтарға дұрыс жауап беруі ,сауатты оқуы- оқуды да,оқытуды да жақсарта алады.

1 Сабақтың нәтижесіне көңіл бөлу.

2. Рефлексия.

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетініне кәміл сенемін.

 

      

                                  

                                                   Пайдаланған әдебиеттер тізімі.

1. Журнал «Аңыз адам» №20 (80) Қазан 2013 жыл
2. Айдын Қалдыбайұлы Егеубаев. «Қазақстан тарихы» (көне заманнан бүгінге дейін). Алматы: Атамұра, 2010ж.
3.«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998ж I том19.